صبورى / ناصح / ظهير

ديباچهء مصحح 55

شجرة الملوك ( تاريخ منظوم سيستان ) ( فارسى )

ساده‌دل خواست تا در روابطشان با او تشريفات معمول دربار شاهى را رعايت كنند . به اين ترتيب ، اطرافيان را چنان از خود بيزار كرد و عليه خويش برانگيخت كه عاقبت تاج محمّد خان ، برادر كوچك لطفعلى خان ، موفّق شد عموى خود را به قتل برساند و قدرت را به دست گيرد . » « 1 » در تاريخ معاصر ايران ، مسئلهء اسناد و مدارك تاريخى به مثابه موضوعى مهمّ مورد توجّه قرار گرفته است . اين مسئله براى تاريخ سيستان از دو جنبه داراى اهميّت است . نخست اينكه استمرار سنّت عرضهء مكاتبات ديوانى و يا شخصى نمايانگر استمرار خاندانى در منطقه به شمار مىرفته است . امّا ، جنبهء دوم كه بسيار پراهميّت‌تر است ، كاربرد اين اسناد در هنگامهء فعاليت هيئت حكميّت و تعيين حدود ايران و افغانستان در سال‌هاى پس از بسته شدن عهدنامهء پاريس ( 1273 ق ) و مخصوصا دوران تكاپوهاى مربوط به اين موضوع در سال‌هاى 71 - 1821 بود . چنين نمايانده شده است كه اكثر اسناد و مدارك تاريخى مربوط به خاندان‌هاى سيستان و از جمله خاندان كيانى در قرن سيزدهم هجرى / نوزدهم ميلادى از بين رفته است . تيت در مشاهدات خود دربارهء سيستان ، ضمن اشاره به اين نوع از اسناد مىنويسد كه طىّ دورهء صفويّه سيستان رفاه نسبى يافت امّا پس از آن به دليل شورش‌ها و يورش‌ها اسناد نابود شدند : « در اين مدّت سيصد ساله مىبايست طومارى از مدارك و اسناد ادوار باستانى جمع‌آورى مىشد . با تكيه بر همين مدارك مصنف احياء الملوك تاريخ اين خاندان [ ملوك سيستان ] را نوشته است كه خود او نيز يكى از افراد اين خاندان مىباشد . نياكان ارباب سيف الدّين و محمّد دادى [ دو سيستانى آگاه به تحوّلات سيستان كه تيت از اطّلاعات آنها در پژوهش خويش دربارهء سيستان استفاده كرده بود ] به چنين مداركى دسترسى داشته‌اند . آنها اين اطّلاعات را جمع‌آورى نموده ولى متأسفانه اين سرمايه فرهنگى 75 يا 80 سال [ تيت در سال 5 - 1903 در سيستان بود ] پيش به كلى معدوم شده است . » تيت مىنويسد كه تا زمان ملك بهرام خان كيانى تعدادى از اسناد قديمى موجود بود كه پس از مرگ او به كلى از بين

--> ( 1 ) . سفرنامهء خانيكوف ، صص 175 - 177 .